การป้องกันและแก้ไขปัญหาการคลอดก่อนกำหนด (Preterm Birth) เป็นเรื่องสำคัญมาก เพราะทารกที่คลอดก่อนอายุครรภ์ 37 สัปดาห์มักมีระบบร่างกายที่ยังพัฒนาไม่เต็มที่ โดยเฉพาะปอดและสมอง
นี่คือแนวทางปฏิบัติสำหรับคุณแม่เพื่อให้การตั้งครรภ์ราบรื่นจนถึงกำหนดคลอดครับ
1. การป้องกันตั้งแต่อยู่ที่บ้าน (Prevention)
การป้องกันที่ดีที่สุดเริ่มจากการดูแลตัวเองในชีวิตประจำวัน เพื่อลดปัจจัยกระตุ้นที่ทำให้มดลูกบีบตัวก่อนกำหนด
- ฝากครรภ์ทันทีที่ทราบว่าตั้งครรภ์: เพื่อรับการตรวจคัดกรองความเสี่ยงและติดตามพัฒนาการของทารกอย่างใกล้ชิด
- โภชนาการที่เหมาะสม: เน้นอาหารที่มีโปรตีน แคลเซียม และธาตุเหล็ก หลีกเลี่ยงอาหารรสจัดหรืออาหารดิบ
- สังเกตอาการผิดปกติ: หากมีอาการท้องแข็งบ่อย (มากกว่า 4 ครั้งต่อชั่วโมง), เลือดออกทางช่องคลอด หรือมีน้ำใสๆ ไหลออกมา ต้องรีบพบแพทย์ทันที
- หลีกเลี่ยงพฤติกรรมเสี่ยง:
- งดสูบบุหรี่และเครื่องดื่มแอลกอฮอล์
- ลดความเครียดและการทำงานหนักเกินไป
- ระวังการติดเชื้อ โดยเฉพาะการติดเชื้อในระบบทางเดินปัสสาวะ (กระเพาะปัสสาวะอักเสบ) ซึ่งเป็นสาเหตุหลักอย่างหนึ่งที่กระตุ้นให้เจ็บครรภ์ก่อนกำหนด
2. การดูแลโดยบุคลากรทางการแพทย์
สำหรับคุณแม่ที่มีประวัติเคยคลอดก่อนกำหนด หรือตรวจพบความเสี่ยง แพทย์จะมีแนวทางรับมือดังนี้:
การตรวจคัดกรอง
- การวัดความยาวปากมดลูก (Cervical Length): หากปากมดลูกสั้นกว่าปกติ (มักจะน้อยกว่า 25 มม.) จะมีความเสี่ยงสูงขึ้น
- การตรวจสารคัดหลั่ง: ตรวจหาโปรตีน fetal Fibronectin (fFN) ซึ่งหากตรวจพบในช่องคลอดช่วงอายุครรภ์ 22-34 สัปดาห์ อาจบ่งชี้ถึงโอกาสการคลอดก่อนกำหนด
การรักษาและยับยั้ง
| วิธีการ | รายละเอียด |
| การใช้ฮอร์โมนโปรเจสเตอโรน | ช่วยพยุงครรภ์และลดการบีบตัวของมดลูก (มีทั้งรูปแบบฉีดและเหน็บช่องคลอด) |
| ยากลุ่มระงับการหดตัวของมดลูก | เช่น Tocolytics เพื่อยื้อเวลาให้ทารกอยู่ในครรภ์ให้นานที่สุด หรือนานพอที่จะฉีดยากระตุ้นปอด |
| การฉีดสเตียรอยด์ (Corticosteroids) | เพื่อเร่งการพัฒนาของปอดทารก ลดโอกาสการเกิดภาวะหายใจลำบากหลังคลอด |
| การเย็บผูกปากมดลูก | ทำในกรณีที่ปากมดลูกหลวมหรือเปิดก่อนกำหนด (Cervical Incompetence) |
3. สัญญาณเตือนที่ “ห้ามละเลย”
หากคุณแม่พบอาการเหล่านี้ ควรไปโรงพยาบาล “ฉุกเฉิน” ทันที:
- ปวดท้องเมนส์: หรือปวดตื้อๆ บริเวณหลังส่วนล่างอย่างต่อเนื่อง
- ท้องแข็ง: มดลูกบีบตัวเป็นจังหวะและสม่ำเสมอ
- ตกขาวผิดปกติ: มีมูกเลือด หรือตกขาวเป็นน้ำใสๆ ปริมาณมาก
- แรงดันในอุ้งเชิงกราน: รู้สึกเหมือนมีอะไรดันลงมาที่ช่องคลอด
ข้อควรระวัง: การนอนพัก (Bed rest) แบบนิ่งๆ ตลอดเวลาในปัจจุบันแพทย์อาจไม่แนะนำสำหรับทุกคน เพราะอาจเพิ่มความเสี่ยงเรื่องลิ่มเลือดอุดตัน ดังนั้นควรปฏิบัติตามคำแนะนำของแพทย์เจ้าของไข้อย่างเคร่งครัด
